1. Tổng quan về DHA

DHA (Docosahexaenoic Acid) là một acid béo không no chuỗi dài thuộc nhóm Omega-3, là một trong những thành phần lipid quan trọng nhất của não bộ, chiếm khoảng 15–20% tổng lượng acid béo trong não và lên đến 50–60% tổng lượng acid béo trong võng mạc.

DHA có thể được cung cấp từ chế độ ăn, chủ yếu từ các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi hoặc từ các nguồn thực vật như vi tảo. Ngoài ra, cơ thể có thể chuyển hóa một phần từ ALA (alpha-linolenic acid), tuy nhiên hiệu suất chuyển đổi này rất thấp, thường dưới 5%. Vì vậy, việc bổ sung trực tiếp DHA thông qua thực phẩm chức năng là cần thiết trong nhiều trường hợp, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Trong ngành thực phẩm chức năng, DHA được sử dụng phổ biến trong các sản phẩm hỗ trợ:

Phát triển trí não cho trẻ em

Tăng cường thị lực

Hỗ trợ chức năng nhận thức ở người lớn tuổi

Hỗ trợ tim mạch (khi kết hợp với EPA)

Xu hướng thị trường

Thị trường Omega-3 tại Việt Nam và trên toàn cầu đều rất lớn với tốc độ tăng trưởng nhanh.

Thị trường Omega-3 tại Việt Nam có quy mô khoảng 34.7 triệu USD (gần 900 tỷ VND) vào năm 2023 và dự kiến sẽ đạt tới 62.5 triệu USD vào năm 2030 với tăng trưởng hàng năm (CAGR) khoảng 9% (www.grandviewresearch.com)

Riêng trên kênh online (Tiktok, Shopee,...), Omega-3 có quy mô hơn 500 tỷ VND với các thương hiệu nổi tiếng như: Healthy Care, Codeage, Ostrovit, Webber Naturals, Doppelherz, Arkopharma,... (Metric)

2. Vai trò của DHA đối với sức khỏe

• Đối với não bộ

DHA là thành phần cấu trúc quan trọng của màng tế bào thần kinh, giúp duy trì tính linh hoạt của màng và hỗ trợ dẫn truyền tín hiệu giữa các neuron, từ đó cải thiện khả năng học tập và ghi nhớ.

Trong giai đoạn bào thai và những năm đầu đời, DHA đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành synapse và phát triển hệ thần kinh, do đó việc bổ sung DHA đầy đủ có thể ảnh hưởng tích cực đến chỉ số IQ và khả năng nhận thức của trẻ.

• Đối với thị lực

DHA tập trung với hàm lượng cao tại võng mạc, đặc biệt là trong các tế bào cảm quang, giúp duy trì cấu trúc và chức năng của hệ thống thị giác.

Việc bổ sung DHA có thể hỗ trợ cải thiện khả năng nhìn rõ, đặc biệt trong điều kiện ánh sáng yếu, đồng thời góp phần phòng ngừa các vấn đề về thị lực ở trẻ nhỏ.

• Đối với tim mạch và chống viêm

DHA có khả năng điều hòa lipid máu, đặc biệt là giúp giảm triglyceride và cải thiện chức năng nội mô mạch máu, từ đó hỗ trợ sức khỏe tim mạch.

Ngoài ra, DHA còn tham gia điều hòa phản ứng viêm thông qua việc tạo ra các chất trung gian chống viêm, giúp giảm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp trong cơ thể.

3. Đặc tính & phân loại của DHA

• Đặc tính sinh học

DHA là chất tan trong dầu và cần sự tham gia của hệ tiêu hóa lipid để hấp thu, do đó việc sử dụng DHA cùng bữa ăn có chứa chất béo sẽ giúp tăng hiệu quả hấp thu.

DHA có cấu trúc nhiều liên kết đôi nên rất nhạy cảm với oxy, nhiệt độ và ánh sáng, vì vậy cần được bảo quản đúng cách để tránh bị oxy hóa và giảm chất lượng.

• Phân loại (bảng)

+ Theo dạng hóa học

Dạng triglyceride tự nhiên là dạng DHA gần giống với cấu trúc trong thực phẩm, có khả năng hấp thu tốt và thường được đánh giá cao về sinh khả dụng.

Dạng ethyl ester (EE) thường có chi phí thấp hơn nhưng cần được chuyển hóa trong cơ thể trước khi hấp thu, do đó sinh khả dụng có thể thấp hơn so với dạng triglyceride.

Dạng phospholipid (thường có trong dầu nhuyễn thể) có cấu trúc gần với màng tế bào, do đó có thể giúp tăng khả năng hấp thu và phân bố vào mô đích.

+ Theo nguồn gốc

DHA từ dầu cá là nguồn phổ biến nhất, có giá thành hợp lý nhưng cần kiểm soát tốt về kim loại nặng và độ tinh khiết.

DHA từ vi tảo có độ tinh khiết cao, ít nguy cơ ô nhiễm và phù hợp với các đối tượng đặc biệt như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người ăn chay.

4. Tiêu chí đánh giá chất lượng DHA

• Hàm lượng DHA thực tế

Khi lựa chọn sản phẩm, cần phân biệt rõ giữa “hàm lượng dầu cá” và “hàm lượng DHA”, vì nhiều sản phẩm ghi tổng lượng dầu cá cao nhưng hàm lượng DHA thực tế lại không đáng kể.

• Dạng bào chế và công nghệ

Dạng triglyceride hoặc re-esterified triglyceride (rTG) thường có sinh khả dụng cao hơn, do không cần chuyển hóa nhiều trước khi hấp thu.

Các công nghệ bào chế như vi nang hoặc nhũ hóa có thể giúp cải thiện khả năng hấp thu và giảm mùi tanh, từ đó tăng khả năng tuân thủ của người sử dụng.

• Độ tinh khiết và độ ổn định

DHA dễ bị oxy hóa, do đó các sản phẩm chất lượng thường được bổ sung thêm chất chống oxy hóa như vitamin E để bảo vệ hoạt chất.

Chỉ số peroxide và các chỉ số oxy hóa khác cần được kiểm soát để đảm bảo sản phẩm không bị biến chất trong quá trình bảo quản.

• Nguồn nguyên liệu và tiêu chuẩn

Các sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế như GMP, IFOS hoặc GOED thường đảm bảo về độ tinh khiết, hàm lượng và độ an toàn.

Nguồn nguyên liệu rõ ràng và minh bạch sẽ giúp tăng độ tin cậy của sản phẩm khi tư vấn cho khách hàng.

5. Hướng dẫn sử dụng DHA hiệu quả

• Nhu cầu DHA theo từng đối tượng

Đối với phụ nữ mang thai, nhu cầu DHA tăng cao do vai trò trong phát triển não bộ và thị giác của thai nhi, với mức khuyến nghị khoảng 200–300 mg DHA mỗi ngày.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, DHA là thành phần thiết yếu cho sự phát triển trí não và thị lực, với nhu cầu dao động từ 70–150 mg mỗi ngày tùy theo độ tuổi.

Đối với người trưởng thành, việc bổ sung khoảng 250–500 mg DHA mỗi ngày có thể hỗ trợ chức năng não bộ và tim mạch, trong khi người cao tuổi có thể cần liều cao hơn để hỗ trợ nhận thức.

• Các yếu tố ảnh hưởng đến hấp thu DHA

Dạng DHA có ảnh hưởng lớn đến sinh khả dụng, trong đó dạng triglyceride thường được hấp thu tốt hơn so với dạng ethyl ester do không cần chuyển hóa phức tạp.

Việc sử dụng DHA cùng bữa ăn có chứa chất béo giúp kích thích tiết mật và enzyme tiêu hóa lipid, từ đó tăng khả năng hấp thu vào cơ thể.

Tình trạng hệ tiêu hóa và chức năng gan mật cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thu DHA, đặc biệt ở người có bệnh lý tiêu hóa hoặc rối loạn hấp thu lipid.

Tuổi tác là một yếu tố quan trọng, khi khả năng hấp thu và chuyển hóa lipid giảm dần theo tuổi, do đó cần điều chỉnh liều dùng phù hợp.

• Thời điểm sử dụng DHA

DHA nên được sử dụng trong hoặc sau bữa ăn để tối ưu hóa quá trình hấp thu, do cần sự hiện diện của chất béo và enzyme tiêu hóa.

Việc sử dụng DHA đều đặn trong thời gian dài là cần thiết để đạt hiệu quả, do DHA cần tích lũy trong màng tế bào để phát huy tác dụng sinh học.