1. Tổng quan về Men vi sinh

Men vi sinh hay còn gọi là Lợi khuẩn (Probiotics), là các vi sinh vật có lợi cho sức khỏe, sống cộng sinh trong cơ thể người. Chúng phân bố ở nhiều cơ quan khác nhau, với số lượng và chủng loại thay đổi tùy theo môi trường sống và chức năng sinh lý của từng vị trí.

Hệ tiêu hóa: có chứa khoảng 100 nghìn tỷ vi sinh vật, giúp hỗ trợ tiêu hoá thức ăn, tăng cường miên dịch, tăng cường hấp thu dinh dưỡng, trong đó:

• Ruột già (đại tràng) là nơi có mật độ vi khuẩn cao nhất, chiếm 90–95% tổng số vi khuẩn trong toàn cơ thể; chủ yếu là các chủng Lactobacillus, Bifidobacterium. Chủng Bifidobacterium chiếm đến 90% lợi khuẩn đường ruột ở trẻ nhỏ, giảm dần ở người lớn.

• Ruột non: chứa khoảng 10^4-10^7 (10 nghìn đến 10 triệu) vi khuẩn/mL dịch ruột, mật độ thấp hơn do tác động của dịch tiêu hóa và nhu động ruột, nhưng vẫn có nhiều Lactobacillus hỗ trợ hấp thu dưỡng chất.

Âm đạo: Mật độ vi khuẩn của âm đạo rất cao, khoảng 100 triệu đến 1 tỷ vi khuẩn trong mỗi mL dịch âm đạo. Vi khuẩn chủ yếu là Lactobacillus, chiếm 70-90% hệ vi sinh âm đạo ở phụ nữ khỏe mạnh.

Hệ hô hấp: vi sinh vật tập trung tại mũi và họng với số lượng 100 nghìn đến 10 triệu vi khuẩn/mL dịch nhầy ở vùng mũi, hầu họng. Hệ vi sinh tại khu vực này đóng vai trò bảo vệ niêm mạc, ngăn viêm nhiễm đường hô hấp trên.

Men vi sinh chứa các chủng lợi khuẩn khác nhau cần được xác định rõ ràng về chi, loài và chủng. Các chủng phổ biến và được nghiên cứu kỹ lưỡng bao gồm Bacillus subtilis, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus acidophilus,...

Thị trường lớn, đang tăng trưởng nhanh

Thị trường men vi sinh trên toàn thế giới có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn hẳn các nhóm thực phẩm chức năng khác, với mức tăng trưởng hằng năm trung bình 22% giai đoạn 2019-2024

Trong bối cảnh hiện nay, nhu cầu sử dụng probiotics ngày càng tăng do:

Tình trạng sử dụng kháng sinh phổ biến gây mất cân bằng hệ vi sinh

Chế độ ăn nghèo chất xơ, giàu thực phẩm chế biến

Người tiêu dùng quan tâm đến chăm sóc sức khoẻ chủ động và có nhận thức cao về men vi sinh

2. Vai trò của men vi sinh đối với sức khỏe

2.1 Đối với hệ tiêu hoá, men vi sinh có vai trò:

Khoảng 70% hệ miễn dịch nằm ở đường ruột. Probiotics giúp tăng cường hàng rào bảo vệ niêm mạc, kích thích sản xuất kháng thể và điều hòa phản ứng miễn dịch.

Cân bằng hệ vi sinh đường ruột: giảm sự phát triển của chúng, tăng số lượng vi khuẩn có lợi

Điều hòa miễn dịch đường ruột: Tăng sản xuất kháng thể IgA, tế bào miễn dịch (lympho T, B)

Sản xuất các chất có lợi : Sản xuất axit lactic, peroxide ức chế vi khuẩn gây bệnh; amylase, protease, hỗ trợ tiêu hoá thức ăn.

Tăng cường hàng rào niêm mạc ruột: Kích thích sản xuất chất nhầy (mucin) ở niêm mạc.

2.2 Đối với âm đạo, men vi sinh có vai trò:

sản xuất acid lactic điều chỉnh pH âm đạo về 3,5 – 4,5, mức pH thuận lợi cho sự phát triển của các lợi khuẩn

Sản xuất ra nhiều chất kháng khuẩn: bacteriocin, Hydrogen peroxide (H2O2) giúp hạn chế sự phát triển của các mầm bệnh gây viêm âm đạo

Tạo hàng rào bỏ vệ, ngăn cản sự bám dính của chúng lên thành âm đạo

Lợi khuẩn kích thích cơ thể tiết ra các tế bào miễn dịch, hạn chế xuất hiện các bệnh lý phụ khoa và giảm tỷ lệ tái đi tái lại.

2.3 Đối với hệ hô hấp, men vi sinh có vai trò:

Cạnh tranh chỗ bám niêm mạc với virus và vi khuẩn gây bệnh.

Sinh tổng hợp chất kháng khuẩn diệt vi khuẩn.

Kích thích hệ thống miễn dịch bắt giữ các virus xâm nhập vào tai-mũi-họng

3. Đặc tính và phân loại của men vi sinh

Probiotics là vi sinh vật sống, do đó hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào chủng (strain), liều lượng và khả năng sống sót khi đến cơ quan đích (ruột, âm đạo)

Các chủng men vi sinh phổ biến hiện nay

Lactobacillus: Lợi khuẩn sản xuất acid lactic, giúp ức chế vi khuẩn có hại, duy trì pH âm đạo. Phân bố chủ yếu ở ruột non và âm đạo.

Bacillus: Lợi khuẩn sinh bào tử, có khả năng chịu acid dạ dày, nhiệt độ và kháng sinh. Thường dùng trong men vi sinh đường uống

Bifidobacterium: Có mặt trong hệ vi sinh tự nhiên của trẻ sơ sinh bú mẹ, hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng và kích thích miễn dịch đường ruột.

Saccharomyces boulardii: Lợi khuẩn nấm men, ứng dụng trong điều trị tiêu chảy du lịch

Synbiotics: là giải pháp mới kết hợp giữa Probiotic (lợi khuẩn sống) và Prebiotic (chất xơ nuôi lợi khuẩn), tạo ra một hỗn hợp hỗ trợ lẫn nhau, giúp lợi khuẩn phát triển mạnh mẽ và mang lại lợi ích sức khỏe vượt trội cho hệ tiêu hoá và hệ miễn dịch

4. Tiêu chí đánh giá chất lượng men vi sinh

4.1. Chủng lợi khuẩn

Xác định rõ ràng: Men vi sinh cần chứa các chủng lợi khuẩn được xác định rõ ràng về chi, loài và chủng. Các chủng phổ biến và được nghiên cứu kỹ lưỡng bao gồm Bacillus subtilis, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus reuteri, Lactobacillus acidophilus,...

Chủng đặc hiệu: Mỗi chủng lợi khuẩn có tác dụng khác nhau, phù hợp với từng bệnh lý khác nhau. Chọn men vi sinh chứa các chủng có tác dụng đặc hiệu đối với vấn đề tiêu hoá, phụ khoa, hô hấp

4.2. Hàm lượng lợi khuẩn (CFUs)

Men vi sinh cần chứa đủ số lượng lợi khuẩn sống (CFU) để có hiệu quả.

Hàm lượng CFU quyết định khả năng men vi sinh phát huy tác dụng. thường được ghi trên nhãn sản phẩm.

4.3. Nghiên cứu lâm sàng

Có bằng chứng khoa học thông qua các nghiên cứu lâm sàng. chứng minh tính an toàn, hiệu quả trên các vấn đề cụ thể (tiêu hóa, miễn dịch, phụ khoa...).

4.4. Công nghệ bào chế, dạng bào chế

Công nghệ bào chế, bao bì đảm bảo lợi khuẩn sống sót qua điều kiện nhiệt độ, độ ẩm.

Lợi khuẩn dạng uống cần đảm bảo bền với môi trường axit dạ dày, đến được ruột hoặc âm đạo, nơi chúng phát huy tác dụng

Dạng bào chế dễ hấp thu, phù hợp cho các đối tượng đặc biệt như trẻ em

5. Hướng dẫn sử dụng Men vi sinh

Đối tượng sử dụng

Trẻ em có hệ miễn dịch non nớt, dễ ốm vặt, rối loạn tiêu hóa

Người sử dụng kháng sinh kéo dài

Người đầy hơi, chướng bụng, tiêu hóa kém

Người có hệ miễn dịch kém, dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn

Phụ nữ gặp các vấn đề về viêm âm đạo, viêm nhiễm phụ khoa tái phát

Liều dùng probiotics phụ thuộc vào chủng và mục tiêu sử dụng. Nên sử dụng theo liệu trình liên tục ít nhất 2–4 tuần để đạt hiệu quả tối ưu.

Khi dùng cùng kháng sinh, nên uống cách kháng sinh ít nhất 2 giờ để tránh làm giảm hiệu quả của vi khuẩn có lợi.

Bảo quản đúng cách (ngăn mát nếu có yêu cầu) để đảm bảo số lượng lợi khuẩn sống